1. Çileğin Botanik Özellikleri

Çilek, gülgiller (Rosaceae) familyasına ait çok yıllık bir bitkidir. Yüzlek kök sistemine sahiptir; köklerin büyük kısmı toprağın ilk 20–30 cm’lik kısmında gelişir. Bu nedenle:

• Kuraklığa hassastır.

• Düzenli sulama ister.

• Toprak işlemesi dikkatli yapılmalıdır.

Çilek bitkisi “kol” (stolon) adı verilen sürgünlerle çoğalır. Bu sürgünler toprağa değdiğinde yeni fide oluşturur.

2. İklim ve Toprak İstekleri

İklim

• Ilıman ve serin iklimleri sever.

• En uygun sıcaklık: 15–25 °C

• Çiçeklenme döneminde geç donlar verimi düşürür.

• Aşırı sıcak (35 °C üzeri) meyve kalitesini azaltır.

Türkiye’de özellikle Akdeniz, Ege ve Marmara bölgelerinde yaygın yetiştirilmektedir.

Toprak

• Hafif, geçirgen, organik maddece zengin toprak idealdir.

• pH aralığı: 5.5 – 6.5

• Ağır killi ve su tutan topraklar kök çürüklüğüne yol açabilir.

Toprak analizi yapılmadan gübreleme önerilmez.

3. Çilek Çeşitleri

Çilek çeşitleri gün uzunluğuna göre üç gruba ayrılır:

1. Kısa Gün Çeşitleri

Sonbaharda dikilir, ilkbaharda ürün verir.

2. Gün-Nötr (Yediveren) Çeşitler

Sezon boyunca aralıklı meyve verir.

3. Uzun Gün Çeşitleri

Yaz aylarında verimlidir.

Dünya genelinde bazı önemli çeşitler şunlardır:

• Camarosa

• Albion

• Sweet Charlie

Çeşit seçimi, bölgenin iklimine ve pazarlama amacına göre yapılmalıdır.

4. Çilek Fidesi Dikimi

Dikim Zamanı

• Ilıman bölgelerde: Eylül – Ekim

• Soğuk bölgelerde: İlkbahar

Dikim Aralıkları

• Sıra arası: 60–70 cm

• Sıra üzeri: 25–30 cm

Fideler dikilirken kök boğazı toprak seviyesinde kalmalıdır. Derin veya yüzeysel dikim gelişimi olumsuz etkiler.

5. Malçlama ve Damla Sulama

Modern çilek yetiştiriciliğinde siyah plastik malç kullanımı yaygındır. Avantajları:

• Yabancı ot kontrolü

• Toprak nemini koruma

• Meyvenin temiz kalması

• Erkencilik sağlama

Damla sulama sistemi, suyun doğrudan kök bölgesine verilmesini sağlar ve su tasarrufu sağlar.

6. Gübreleme Programı

Çilek azot, fosfor ve potasyuma ihtiyaç duyar. Genel prensipler:

• Dikim öncesi yanmış çiftlik gübresi uygulanabilir.

• Çiçeklenme döneminde potasyum artırılmalıdır.

• Fazla azot, yaprak gelişimini artırır ancak meyveyi azaltır.

Toprak ve yaprak analizi yapılması en doğru yöntemdir.

7. Hastalık ve Zararlılar

En yaygın problemler:

• Külleme

• Gri küf (Botrytis)

• Kırmızı örümcek

• Yaprak bitleri

Önlem olarak:

• Hava sirkülasyonu sağlanmalı

• Aşırı sulamadan kaçınılmalı

• Hastalıklı bitkiler temizlenmeli

Entegre mücadele yöntemleri tercih edilmelidir.

8. Hasat ve Verim

• Hasat genellikle çiçeklenmeden 30–35 gün sonra başlar.

• Meyve tam kırmızı olduğunda toplanmalıdır.

• Sabah serinliğinde hasat kaliteyi artırır.

Ortalama verim:

• Dekara 2–4 ton (yetiştirme sistemine göre değişir)

9. Sera ve Açık Alan Yetiştiriciliği

Sera

• Erkenci üretim

• Daha yüksek gelir

• Yatırım maliyeti yüksek

Açık Alan

• Daha düşük maliyet

• İklime bağlı risk yüksek

10. Ekonomik Önemi

Çilek, birim alandan yüksek gelir sağlayan ürünler arasındadır. Taze tüketimin yanı sıra dondurulmuş, reçel ve pasta sektöründe geniş kullanım alanı vardır.